Skąd pochodzi każda liczba

Jak powstają liczby

Próbkowanie

Każde miejsce, każdy zabytek i każdy szczyt ocenia się według jego własnych współrzędnych. Temperatura, opady i zachmurzenie pochodzą z komórki siatki CHELSA o boku 1 km, w której leży punkt. Temperatura i opady CHELSA sięgają poza linię brzegową; jeśli punkt nadmorski wypada poza lądową siatkę zachmurzenia, uśredniamy najbliższe komórki lądowe w oknie 7 × 7 komórek. Szczyty korzystają z otaczającej je komórki, reprezentatywnej dla obszaru szczytowego; na ostrych wierzchołkach najwyższy punkt jest zwykle nieco chłodniejszy niż średnia komórki.

Korekta maksimów i minimów według stacji

Średnie dobowe maksima CHELSA są w dużej części Europy i Stanów Zjednoczonych niższe niż pomiary na stacjach: w lipcu średnio o 1,6 °C na stacjach w naszych krajach europejskich i o 0,9 °C w Stanach Zjednoczonych. Dlatego porównujemy CHELSA ze średnimi 1991–2020 z około 13 300 stacji (w tym z krajowych sieci klimatologicznych Niemiec, Austrii, Szwajcarii, Francji, Holandii, Wielkiej Brytanii, Irlandii i Hiszpanii oraz sieci regionalnych we Włoszech i w Hiszpanii) i przenosimy odchylenie każdej stacji na pobliskie miejsca i szczyty. Bliższe stacje ważą więcej, stacje na zupełnie innej wysokości znacznie mniej; stacja liczy się też niewiele, gdy jej wartość siatki wyraźnie odbiega od wartości miejsca (dzięki temu ochłodzona przez morze komórka stacji wyspowej nie ociepla miast na lądzie stałym), a korekta stopniowo maleje do zera w odległości 150 km; miejsca daleko od jakiejkolwiek stacji zachowują wartość CHELSA. Gdy kolejno pomija się każdą stację i szacuje ją na podstawie pozostałych, typowy błąd lipcowy spada z 1,5 °C do 0,6 °C. Sieci krajowe i regionalne liczą się przede wszystkim w miastach i dolinach: na ich 4500 stacjach pozostały błąd lipcowy spada z 0,82 °C (przy samych stacjach synoptycznych) do 0,59 °C, we Włoszech z 1,22 °C do 0,68 °C, a w Hiszpanii z 1,15 °C do 0,84 °C. Serie z Emilii-Romanii zaczynają się w 2006 r., a serie z Kraju Basków kończą się w 2015 r., więc ich średnie nieco przechylają się ku cieplejszej lub chłodniejszej części okresu 1991–2020. Ponieważ wartości stacyjne obejmują lata 1991–2020, skorygowane wartości odzwierciedlają ten nowszy okres. Nocne minima są korygowane w ten sam sposób; w Stanach Zjednoczonych, gdzie noce CHELSA są o około 1,8 °C za ciepłe, typowy błąd spada z około 2 °C do poniżej 1 °C. Gdy stacja nie ma gotowej średniej 1991–2020 (na przykład Porto, Faro lub Azory), uśredniamy jej dane miesięczne z lat 1991–2020, jeśli obejmują co najmniej dziesięć lat. Na niskich wyspach i wybrzeżach komórka CHELSA to w dużej części morze i latem może być o kilka stopni za chłodna (Zakynthos w lipcu: +7,9 °C); dopuszczamy tam odchylenia do 8 °C, wobec 6 °C w innych miejscach.

Ocena miesięczna

Ocena dla zwiedzania (od 0 do 100) ma trzy składniki: komfort termiczny (42%), największy przy średnich maksimach od 18 °C do 25 °C i zerowy zarówno przy 10 °C, jak i przy 35 °C; dni bez opadu (33%), liczone jako 1 − dni z opadem ÷ 14 (lub 1 − opady ÷ 120 mm, gdy brakuje dni z opadem); oraz bezchmurne niebo (25%), liczone jako (90 − zachmurzenie w %) ÷ 60, ograniczone do przedziału od 0 do 1.

Ocena plażowa uwzględnia maksima od 25 °C do 31 °C (35%), temperaturę morza od 21 °C do 28 °C (25%), dni bez opadu (25%) i bezchmurne niebo (15%). Jest obliczana tylko tam, gdzie znana jest temperatura morza. Najlepsze miesiące danego miejsca to trzy miesiące z najwyższą oceną.

Typ klimatu

Klasę Köppena-Geigera obliczamy z tych samych wartości miesięcznych, przy zwykłych progach (wariant Peela i in., 2007, z granicą 0 °C między klimatem umiarkowanym a kontynentalnym).

Podobny klimat

Miejsca porównujemy według dwunastu miesięcznych maksimów i minimów oraz zachmurzenia. Pokazujemy najbardziej podobne miejsca położone co najmniej 150 km dalej, z procentem podobieństwa wyliczonym z błędu średniokwadratowego.

Które miejsca mają własną stronę

Miejsce ma stronę, jeśli mieszka w nim co najmniej 1000 osób (albo 300 przy artykule w encyklopedii, albo jest to udokumentowana wieś ze zdjęciem i zabytkiem lub szczytem w okolicy) i jeśli danych jest wystarczająco dużo: liczba ludności, zdjęcie, pobliskie zabytki lub szczyty albo lotnisko w promieniu 100 km. Przewodniki klimatyczne i strony miesięczne dotyczą miejsc najczęściej odwiedzanych przez podróżnych: miast powyżej 50 000 mieszkańców oraz dobrze udokumentowanych miasteczek i kurortów nadmorskich. Zabytki muszą mieć oficjalną formę ochrony, zdjęcie i co najmniej jedną informację ze źródłem, na przykład datę, architekta lub styl (udokumentowane obiekty światowego dziedzictwa są uwzględniane zawsze). W Europie kontynentalnej uwzględniamy także zabytki opisane tylko w Wikipedii ich kraju, dlatego niektóre nazwy występują w języku miejscowym. Jeziora, wodospady, lodowce, parki narodowe i schroniska wymagają nazwy oraz artykułu w encyklopedii albo zdjęcia z udokumentowanymi wymiarami lub wysokością; powierzchnie i wysokości przeliczamy na jednolite jednostki, a jeziora, które zniknęły, są wykluczone. Góry wymagają danych klimatycznych oraz artykułu, zdjęcia lub wybitności 300 m.

Nazwy po polsku

Polska wersja podaje polską nazwę miejsca, jeśli polska Wikipedia ma artykuł właśnie o tym miejscu pod tą nazwą (Paryż, Londyn, Genewa, Monachium, Kolonia). Gdy nazwa różni się tylko pisownią albo artykuł dotyczy jednostki administracyjnej, a nie samej miejscowości, zostaje nazwa miejscowa. Zabytki, góry i jeziora otrzymują polską etykietę Wikidanych lub tytuł artykułu w polskiej Wikipedii, jeśli istnieje. Gatunki otrzymują nazwę, od której zaczyna się ich artykuł w polskiej Wikipedii («Kos (Turdus merula) – …»), albo ich polską etykietę lub polską nazwę zwyczajową z Wikidanych. W pozostałych przypadkach zabytki, góry i jeziora zachowują nazwę używaną w ich kraju, z Wikipedii lub Wikidanych w języku miejscowym («Zeughaus am Hohen Ufer», «Église Saint-Adrien de Caveirac», «Iglesia de San Antón»), a nie angielskie tłumaczenie; gatunki – nazwę naukową. Nic nie jest tłumaczone maszynowo. Nazwy miejscowości nie są odmieniane przez przypadki: zdania budujemy tak, aby nazwa występowała w mianowniku («Rzym w maju»).

Długość dnia

Wschód i zachód słońca oraz długość dnia obliczamy sami algorytmem położenia Słońca NOAA, dla 15. dnia każdego miesiąca, z oficjalnym kątem zenitalnym 90,833°.

Góry: śnieg i izoterma 0 °C

Miesiące ze śniegiem to miesiące, w których średnia temperatura na szczycie nie przekracza +1 °C, a opady wynoszą co najmniej 10 mm. Średnią wysokość izotermy 0 °C szacujemy ze średniej miesięcznej temperatury na szczycie przy standardowym gradiencie 6,5 °C na kilometr. Izolacja to odległość do najbliższego wyższego szczytu w atlasie; powyżej 300 km wartość pozostaje pusta, ponieważ wyższy szczyt poza naszymi krajami może leżeć bliżej.

Zwierzęta

W każdym kraju wybieramy najczęściej obserwowane gatunki z każdej grupy i liczymy opublikowane obserwacje w kolejnych miesiącach. Miesiące z największą liczbą obserwacji są wskazywane jako najlepszy czas na ich zobaczenie. Liczby te odzwierciedlają zarówno zwierzęta, jak i ludzi, którzy je zgłaszają: miesiące wakacyjne mogą być więc nadreprezentowane.

Trasy: przebieg, profil i czas przejścia

Przebieg każdej trasy składamy z jej odcinków w OpenStreetMap, wzdłuż wspólnych punktów końcowych; jeśli zmapowana trasa ma przerwę, kawałki są łączone, a przerwa nie wlicza się do długości. Dwie portugalskie drogi do Santiago są zmapowane w wielu osobnych odcinkach, dlatego ich przebieg wyznaczamy po drogach wszystkich portugalskich tras Camino, przez miejscowości, z których słynie każda z nich. Wysokości pochodzą z Copernicus DEM GLO-30, odczytywane co 20 m i wygładzane ruchomą medianą z trzech punktów; podejścia i zejścia liczą tylko zmiany większe niż 2 m. W porównaniu z 890 oficjalnymi etapami szwajcarskimi suma podejść różniła się o 7,7% (mediana).

Czas przejścia liczymy według normy DIN 33466: 4 km na godzinę po płaskim, 300 m podejścia i 500 m zejścia na godzinę; bierzemy dłuższy z dwóch czasów, poziomego lub pionowego, i dodajemy połowę krótszego, bez postojów. Oficjalne trasy szwajcarskie pokazują oficjalny czas i przewyższenie. Dla tras rowerowych przyjmujemy spokojne 16 km na godzinę i 8 minut na każde 100 m podjazdu.

Trasy: trudność, wysiłek i miesiące

Trudność techniczna odpowiada skali turystycznej SAC (T1–T6): najwyższy stopień zmapowany w OpenStreetMap na co najmniej 5% trasy, a w Szwajcarii oficjalna kategoria ścieżki (szlak pieszy T1, szlak górski T2 lub T3, szlak alpejski T4). Wysiłek łączy czas i podejścia: trasa łatwa to mniej niż 2 godziny i 300 m podejść, średnio trudna – mniej niż 4,5 godziny i 800 m, wymagająca – mniej niż 7 godzin i 1400 m, a powyżej tego bardzo wymagająca; ponad 10 godzin marszu oznacza trasę wielodniową.

Każdy miesiąc oceniamy według klimatu w najwyższym punkcie trasy: najbliższej miejscowości lub szczytu z atlasu z danymi klimatycznymi, przeliczonych na tę wysokość o 6,5 °C na kilometr. Miesiąc jest dobry, gdy średnie maksimum wynosi od 8 do 26 °C, a miesiąc nie jest bardziej deszczowy niż mediana miesięcy na trasie; dobry, ale wilgotniejszy, gdy wyższe są tylko opady; możliwy przy maksimach 3–8 °C lub 26–30 °C; w pozostałych przypadkach niezalecany. Na trasach powyżej 1800 m dobre mogą być tylko miesiące od czerwca do października, ze względu na śnieg.

Proponowane etapy na Drodze św. Jakuba

Camino nie ma stałych etapów dziennych. Dzielimy każdą drogę w miejscowościach położonych do 1 km od niej, które mają albergue lub hostel w OpenStreetMap albo co najmniej 1000 mieszkańców (GeoNames), celując w około 23 km dziennie i trzymając się przedziału 18–28 km tam, gdzie pozwalają na to miejscowości; każde 300 m podejścia liczy się jak dodatkowy kilometr, a na koniec etapu wybieramy raczej większe miejscowości.

Kierunek, kraj i zestawienia

Trasa biegnie w kierunku wskazanym przez jej atrybuty początku i końca w OpenStreetMap (lub przez start i metę w Wanderland); w przeciwnym razie zaczyna się na końcu bliższym bardziej znanej miejscowości, stacji, przystanku lub parkingu. Jej krajem jest ten, w którym leży największa część trasy. Szlaki miejscowości to trasy piesze zaczynające się do 10 km od niej lub przebiegające do 3 km od niej; szlaki parku lub jeziora to trasy z nim powiązane.

Zdjęcia na stronach tras to zdjęcia z atlasu przedstawiające szczyty, schroniska, jeziora, wodospady, zabytki i miejscowości, przez które prowadzi trasa; jeśli jest ich mniej niż trzy, dodajemy pliki z Wikimedia Commons wykonane do 200 m od przebiegu, po tej samej kontroli licencji i jakości. Najwyżej osiem na trasę, rozłożonych wzdłuż niej.

Które trasy są indeksowane

Każda nazwana trasa ma własną stronę. Wyszukiwarki prosimy o jej indeksowanie tylko wtedy, gdy liczy co najmniej 3 km (trasy rowerowe 10 km, etapy 5 km), jej przebieg nie ma prawdziwych przerw i spełnia co najmniej dwa z tych warunków: oficjalna, krajowa lub regionalna sieć; wpis w Wikidata lub Wikipedii; zdjęcia; co najmniej trzy miejscowości, szczyty, zabytki lub obszary przyrodnicze z atlasu po drodze; start do 3 km od miejscowości z własną stroną. Zestawienie dla miejscowości wymaga co najmniej pięciu takich tras, dla parku lub jeziora – co najmniej trzech. Pliki GPX zawierają przebieg, nasze wysokości oraz punkty z wodą pitną i schroniska po drodze. Francuskie szlaki GR® nie mają pliku GPX do pobrania, ponieważ ich ślady udostępnia wyłącznie Fédération française de la randonnée pédestre.

Jednostki

Polska wersja podaje wszystkie wartości w jednostkach metrycznych i w °C, także dla Stanów Zjednoczonych. Liczby są zapisywane zgodnie z polskim zwyczajem (12 345,5).